မြန်မာ့ပြဇာတ်စာပေသမိုင်း — ရွှေခေတ်၊ ကျဆင်းလာမှုနှင့် ထိန်းသိမ်းရေး

 

မြန်မာ့ပြဇာတ်စာပေ၏ ရွှေခေတ်မှ တိမ်ကောလာသည့်ကာလအထိ — မေ့လျော့မခံသင့်သော ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်

မြန်မာနိုင်ငံသည် ပျို့၊ လင်္ကာ၊ မော်ကွန်း၊ ရာဇဝင်၊ ဝတ္ထုနှင့် ပြဇာတ်စသည့် စာပေအမျိုးအစားများစွာ ထွန်းကားခဲ့သော စာပေယဉ်ကျေးမှုရှည်လျားသည့် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်သည်။ ရှေးခေတ်စာပေများသည် စာဖတ်သူ၏ စိတ်ကူးဉာဏ်ကို လှုံ့ဆော်ပေးရုံသာမက လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ ယုံကြည်ချက်၊ အကျင့်စာရိတ္တ၊ နိုင်ငံရေးအခြေအနေနှင့် လူမှုဘဝတို့ကိုပါ ထင်ဟပ်ဖော်ပြပေးခဲ့သည်။

ထိုစာပေအမျိုးအစားများအနက် ပြဇာတ်သည် ထူးခြားသော အခန်းကဏ္ဍတစ်ခုကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ အကြောင်းမှာ ပြဇာတ်သည် ဖတ်ရှုရသည့် စာပေတစ်မျိုးသာမဟုတ်ဘဲ ဇာတ်ကောင်၊ စကားပြော၊ လှုပ်ရှားမှု၊ အသံ၊ အမူအရာနှင့် ပရိသတ်တို့ကို ပေါင်းစပ်ထားသော ဖျော်ဖြေတင်ဆက်မှုအနုပညာလည်း ဖြစ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။

ယနေ့ခေတ်တွင် ရုပ်ရှင်၊ ရုပ်မြင်သံကြားနှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်ဖျော်ဖြေရေးတို့က လူအများ၏ အာရုံစိုက်မှုကို ရယူလာကြသည်။ ထိုအခြေအနေတွင် ရှေးမြန်မာပြဇာတ်စာပေ၏ သမိုင်းကြောင်းကို သိရှိသူ နည်းပါးလာနိုင်သကဲ့သို့ စာပေအဖြစ် ပြဇာတ်ရေးသားဖန်တီးမှုကိုလည်း ပိုမိုအာရုံစိုက်ရန် လိုအပ်လာသည်။

၁။ ပြဇာတ်ဆိုသည်မှာ ဘာလဲ

ပြဇာတ်ကို နားလည်ရန် စာပေအမျိုးအစားတစ်ခုအဖြစ်သာ ကြည့်၍မရပါ။ ပြဇာတ်တစ်ပုဒ်တွင် ဇာတ်လမ်းတည်ဆောက်ပုံ၊ ဇာတ်ကောင်များ၏ ရည်ရွယ်ချက်၊ အပြန်အလှန်ပြောဆိုမှု၊ ပဋိပက္ခ၊ အခန်းခွဲခြားမှုနှင့် ဇာတ်သိမ်းပုံတို့ ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ စင်မြင့်ပေါ်တွင် တင်ဆက်သောအခါ သရုပ်ဆောင်မှု၊ အလင်းအမှောင်၊ အသံနှင့် အခင်းအကျင်းတို့ကလည်း ဇာတ်လမ်း၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ပိုမိုပြည့်စုံစေသည်။

“ပြဇာတ်” ဟူသော ဝေါဟာရ၏ မူလအဓိပ္ပာယ်နှင့် ဖွဲ့စည်းပုံကို လေ့လာရာတွင် မြန်မာဘာသာစကားဆိုင်ရာ ရှေးကျမ်းများနှင့် စာပေသမိုင်းလေ့လာမှုများကို ကိုးကားသင့်သည်။ အချို့သော ရှင်းလင်းချက်များတွင် “ပြ” နှင့် “ဇာတ်” ဟူသော စကားလုံးများ ပေါင်းစပ်လာပုံကို ဖော်ပြထားသော်လည်း ထိုဝေါဟာရ၏ မူလအစကို တိကျစွာ သတ်မှတ်လိုပါက အဘိဓာန်၊ ဝေါဟာရကျမ်းနှင့် စာပေသမိုင်းရင်းမြစ်များကို တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးရန် လိုအပ်သည်။

အနုပညာသဘောအရ ပြဇာတ်၏ အဓိကအင်အားမှာ လူ့ဘဝအတွင်း ဖုံးကွယ်နေသော ပြဿနာများ၊ ခံစားချက်များနှင့် ပဋိပက္ခများကို ဇာတ်ကောင်များမှတစ်ဆင့် ပရိသတ်ရှေ့သို့ ထုတ်ဖော်ပြသနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ပြဇာတ်သည် ရယ်မောဖျော်ဖြေရေးအတွက်သာမက လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ပြန်လည်သုံးသပ်စေသော အနုပညာတစ်ရပ်လည်း ဖြစ်သည်။

၂။ မြန်မာ့ပြဇာတ်၏ အစောပိုင်းအမြစ်များ

မြန်မာ့ပြဇာတ်၏ မူလအစကို လေ့လာရာတွင် အမြင်တစ်မျိုးတည်းဖြင့် ဆုံးဖြတ်၍မရပါ။ သုတေသနလေ့လာမှုများတွင် နတ်ပွဲနှင့် ရိုးရာဖျော်ဖြေမှုများမှတစ်ဆင့် ပြဇာတ်သဘော ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်း၊ ဇာတ်နိပါတ်နှင့် ဗုဒ္ဓဝင်ဇာတ်တော်များမှ ဇာတ်လမ်းဖွဲ့စည်းပုံများ ရယူလာခြင်း၊ ပျို့နှင့် လင်္ကာကဲ့သို့သော စာပေပုံစံများမှ ဇာတ်ညွှန်းဆန်သည့် အရေးအသားများ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း စသည့် အယူအဆများကို တွေ့ရသည်။

ဤအယူအဆများကို တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဆန့်ကျင်နေသော အမြင်များဟုသာ မယူဆသင့်ပါ။ ရိုးရာဖျော်ဖြေမှု၊ ဘာသာရေးဇာတ်လမ်းနှင့် စာပေရေးသားမှုတို့သည် အချိန်ကာလအလိုက် အပြန်အလှန်သက်ရောက်ကာ ပြဇာတ်အနုပညာ ဖွံ့ဖြိုးလာစေရန် အထောက်အကူပြုခဲ့နိုင်သည်။

သို့သော် ပျူခေတ်ကြေးရုပ်များ သို့မဟုတ် အကနှင့် အမူအရာကို ဖော်ပြသည့် ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများကို တွေ့ရှိရုံဖြင့် ထိုခေတ်တွင် ယနေ့ခေတ်နှင့် တူညီသော စာပေပြဇာတ်စနစ် ရှိနေပြီဟု တိုက်ရိုက်ကောက်ချက်ချ၍ မရပါ။ ထိုပစ္စည်းများသည် ဖျော်ဖြေမှုနှင့် ကိုယ်ဟန်အမူအရာဆိုင်ရာ သမိုင်းအထောက်အထားများ ဖြစ်နိုင်သော်လည်း စာပေပြဇာတ်တစ်ပုဒ်၏ တည်ရှိမှုကို သက်သေပြရန် သီးခြားစာပေအထောက်အထားများ လိုအပ်သည်။

ထို့ကြောင့် မြန်မာ့ပြဇာတ်၏ အစောပိုင်းသမိုင်းကို လေ့လာရာတွင် “ဖျော်ဖြေမှုအနုပညာ၏ အမြစ်များ” နှင့် “စာပေပြဇာတ်၏ အစောဆုံးလက်ရာများ” ကို ခွဲခြားစဉ်းစားခြင်းသည် ပိုမိုတိကျသော နည်းလမ်းဖြစ်သည်။

၃။ ပျို့နှင့် လင်္ကာမှ ပြဇာတ်စာပေသို့

မြန်မာ့ဂန္ထဝင်စာပေတွင် ပျို့နှင့် လင်္ကာတို့သည် ဇာတ်လမ်းတစ်ခုကို အစဉ်လိုက် ဖော်ပြနိုင်သော စာပေပုံစံများဖြစ်ကြသည်။ ဇာတ်ကောင်များ၏ လုပ်ရပ်၊ စကားပြော၊ ခံစားချက်နှင့် အဖြစ်အပျက်များကို ကဗျာဆန်သော အရေးအသားဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည့် လက်ရာများတွင် ပြဇာတ်ဆန်သော အင်္ဂါရပ်များကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။

မြန်မာစာပေသမိုင်းနှင့် ပတ်သက်၍ ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ၏ ဟတ္ထိပါလပျို့ ကို ပြဇာတ်သဘောနှင့် နှိုင်းယှဉ်လေ့လာထားသည့် အမြင်များလည်း ရှိသည်။ သို့သော် ပြဇာတ်နှင့် ဆင်တူသော ဇာတ်ကြောင်းဖွဲ့စည်းမှုရှိခြင်းနှင့် စင်မြင့်ပေါ်တွင် တင်ဆက်ရန် ရည်ရွယ်၍ ရေးသားထားသော ပြဇာတ်ဖြစ်ခြင်းတို့သည် မတူညီသည့် အချက်များဖြစ်သည်။

ဤကွာခြားချက်ကို နားလည်ထားခြင်းက မြန်မာ့ပြဇာတ်စာပေ၏ ဖွံ့ဖြိုးမှုကို ပိုမိုရှင်းလင်းစေသည်။ အကြောင်းမှာ စာပေတစ်ပုဒ်သည် ဖတ်ရှုရန် ရည်ရွယ်ထားသော်လည်း ဇာတ်ကောင်များ၏ စကားပြောနှင့် လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ပြဇာတ်ဆန်နိုင်သကဲ့သို့ စင်မြင့်တင်ဆက်ရန် ရည်ရွယ်သည့် ပြဇာတ်တစ်ပုဒ်သည်လည်း စာပေအနုပညာအဖြစ် သီးခြားတန်ဖိုးရှိနိုင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။

၄။ မဏိကတ်ပြဇာတ်နှင့် ရှေးမြန်မာပြဇာတ်စာပေ

မြန်မာ့ပြဇာတ်သမိုင်းကို လေ့လာရာတွင် “မဏိကတ်” သည် မကြာခဏ ဖော်ပြခံရသော အရေးကြီးသည့် လက်ရာတစ်ခုဖြစ်သည်။ သို့သော် မဏိကတ်နှင့် ပတ်သက်သည့် မူကွဲများ၊ စာရေးသူသတ်မှတ်ချက်များနှင့် ရေးသားသည့်ခေတ်ကာလတို့ကို အတည်ပြုရာတွင် သီးခြားစာမူများနှင့် စာပေသမိုင်းရင်းမြစ်များကို စစ်ဆေးရန် လိုအပ်သည်။

မူရင်းစာသားတွင် မဏိကတ်ပျို့ဟောင်း၊ မဏိကတ်ပျို့လတ်နှင့် မဏိကတ်ပျို့သစ်ဟူ၍ ခွဲခြားဖော်ပြထားသည်။ ယင်းခွဲခြားချက်များကို ဆောင်းပါးတွင် အသုံးပြုလိုပါက မူကွဲတစ်ခုစီ၏ ခေါင်းစဉ်၊ စာရေးသူ၊ ရေးသားသည့်ကာလနှင့် လက်ရှိထိန်းသိမ်းထားသည့် စာမူအထောက်အထားများကို သီးခြားစစ်ဆေးသင့်သည်။

ပြဇာတ်တစ်ပုဒ်၏ သမိုင်းတန်ဖိုးသည် ရှေးကျခြင်းတစ်ခုတည်းအပေါ် မူတည်ခြင်းမဟုတ်ပါ။ ဇာတ်လမ်းတည်ဆောက်ပုံ၊ ဇာတ်ကောင်စိတ်သဘောထား၊ စကားပြောဟန်၊ လူမှုဘဝကို ထင်ဟပ်ပုံနှင့် နောက်ပိုင်းစာပေများအပေါ် သက်ရောက်မှုတို့ကိုလည်း လေ့လာရမည်။

ထိုသို့ လေ့လာမှသာ မဏိကတ်ကဲ့သို့သော လက်ရာများကို ရှေးဟောင်းစာပေအဖြစ်သာမက မြန်မာ့ပြဇာတ်ရေးသားမှု၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို နားလည်စေသော အထောက်အထားအဖြစ်လည်း တန်ဖိုးထားနိုင်မည်ဖြစ်သည်။

၅။ ကုန်းဘောင်ခေတ် — ပြဇာတ်စာပေ ထွန်းကားလာသည့်ကာလ

ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ခေတ်သည် မြန်မာ့ပြဇာတ်စာပေ၏ ဖွံ့ဖြိုးမှုကို လေ့လာရာတွင် အရေးပါသော ကာလတစ်ခုဖြစ်သည်။ နန်းတွင်းယဉ်ကျေးမှု၊ စာဆိုတော်များ၏ အရေးအသား၊ ဇာတ်သဘင်နှင့် အခမ်းအနားဆိုင်ရာ ဖျော်ဖြေမှုများသည် ပြဇာတ်အနုပညာ၏ ဖွံ့ဖြိုးမှုအတွက် အခြေအနေကောင်းများ ဖန်တီးပေးခဲ့သည်။

ဤကာလနှင့် ဆက်စပ်၍ ဦးကြင်ဥနှင့် ဦးပုညတို့၏ အမည်များကို မြန်မာ့စာပေသမိုင်းတွင် ထင်ရှားစွာ တွေ့ရသည်။ သူတို့၏ လက်ရာများကို လေ့လာခြင်းဖြင့် ဇာတ်လမ်းဖွဲ့စည်းပုံ၊ စကားပြောပုံ၊ ဟာသအသုံးအနှုန်းနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းအပေါ် သုံးသပ်ချက်များကို နားလည်နိုင်သည်။

နန်းတွင်းအနုပညာသည် နန်းတော်အတွင်း၌သာ ရပ်တန့်မနေခဲ့ပါ။ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ စာမူကူးယူခြင်း၊ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်းနှင့် ဇာတ်သဘင်ဖျော်ဖြေမှုတို့မှတစ်ဆင့် ပြဇာတ်လက်ရာများသည် ပရိသတ်အုပ်စုများ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာစေရန် အထောက်အကူပြုခဲ့သည်။

ထို့ကြောင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်၏ ပြဇာတ်စာပေကို လေ့လာခြင်းသည် စာပေတစ်မျိုး၏ သမိုင်းကိုသာ လေ့လာခြင်းမဟုတ်ဘဲ နန်းတွင်းအနုပညာ၊ လူမှုဘဝနှင့် ဖျော်ဖြေရေးယဉ်ကျေးမှုတို့ အပြန်အလှန်ဆက်နွယ်ခဲ့ပုံကို လေ့လာခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။

၆။ ကိုလိုနီခေတ် — ပြဇာတ်စာပေနှင့် ပုံနှိပ်ယဉ်ကျေးမှု

ကိုလိုနီခေတ်တွင် မြန်မာ့စာပေ၊ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရေးနှင့် ဖျော်ဖြေရေးပုံစံများ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ ပြဇာတ်လက်ရာများကို စာအုပ်အဖြစ် ထုတ်ဝေခြင်းနှင့် ပရိသတ်ရှေ့တွင် တင်ဆက်ခြင်းတို့သည် ပြဇာတ်၏ လူမှုဘဝအတွင်းရှိ အခန်းကဏ္ဍကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်စေခဲ့သည်။

ဤကာလတွင် ပြဇာတ်စာပေကို စင်မြင့်ဖျော်ဖြေမှုနှင့်သာ မချိတ်ဆက်တော့ဘဲ ဖတ်ရှုလေ့လာနိုင်သော စာပေအဖြစ်လည်း နားလည်လာကြသည်။ စာအုပ်တစ်အုပ်အဖြစ် ထုတ်ဝေထားသော ပြဇာတ်သည် ပရိသတ်တစ်ဦးချင်းစီထံ ရောက်ရှိနိုင်ပြီး စာဖတ်သူများက ဇာတ်ကောင်၊ ဇာတ်လမ်းနှင့် စကားပြောဟန်တို့ကို မိမိတို့အမြင်ဖြင့် လေ့လာနိုင်စေသည်။

အခြားတစ်ဖက်တွင် ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်း ပေါ်ပေါက်လာခြင်းကလည်း ပြဇာတ်နှင့် သရုပ်ဆောင်မှုအနုပညာအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိခဲ့သည်။ ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် မေတ္တာနှင့်သူရာ ကို ပထမဆုံး မြန်မာရုပ်ရှင်အဖြစ် ပြသခဲ့ခြင်းသည် မြန်မာ့ဖျော်ဖြေရေးသမိုင်းတွင် အရေးပါသော မှတ်တိုင်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရုပ်ရှင်သည် နောက်ပိုင်းတွင် ပြဇာတ်နှင့်အတူ ပရိသတ်၏ အာရုံစိုက်မှုကို ရယူယှဉ်ပြိုင်လာခဲ့သည်။

ဤပြောင်းလဲမှုကို ပြဇာတ်၏ ကျဆင်းမှုတစ်ခုတည်းအဖြစ် မမြင်သင့်ပါ။ နည်းပညာအသစ်များ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းသည် ဇာတ်လမ်းပြောပြသည့် နည်းလမ်းများကို ပြောင်းလဲစေခဲ့သကဲ့သို့ စာရေးဆရာများနှင့် သရုပ်ဆောင်များအတွက်လည်း ဖန်တီးမှုနယ်ပယ်အသစ်များ ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။

၇။ “လူဘိုင်အိုစကုပ်” နှင့် ဦးရွှေရိုး၊ ဒေါ်မိုးတို့၏ လူကြိုက်များမှု

မူရင်းစာသားတွင် “လူဘိုင်အိုစကုပ်” ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို ဖော်ပြထားပြီး ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် တောမြိုင်စွန်းက လွမ်းအောင်ဖန် ရုပ်ရှင်ကို ကြည့်ရှုအတုယူရာမှ ဦးရွှေရိုး၊ ဒေါ်မိုးတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံနှင့် ကပြဖျော်ဖြေမှုများ လူကြိုက်များလာကြောင်း ရေးသားထားသည်။

မြန်မာ့ရုပ်ရှင်သမိုင်းဆိုင်ရာ Myanmar Digital News ၏ ဆောင်းပါးတွင် တောမြိုင်စွန်းက လွမ်းအောင်ဖန် ဇာတ်ကားကို Cinema de Paris နှင့် Royal ရုပ်ရှင်ရုံတို့တွင် ပြသခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ထိုအကြောင်းအရာက ရုပ်ရှင်နှင့် လူထုဖျော်ဖြေရေးတို့ အပြန်အလှန်သက်ရောက်ခဲ့ပုံကို လေ့လာရန် အထောက်အကူပြုသည်။

သို့သော် “လူဘိုင်အိုစကုပ်” ဟူသော ဝေါဟာရကို ဘယ်သူက စတင်သုံးစွဲခဲ့သနည်း၊ မည်သည့်အချိန်မှစ၍ လူသိများလာသနည်းဆိုသည့် အချက်များကို အတည်ပြုရန် ထပ်မံရင်းမြစ်စစ်ဆေးရန် လိုအပ်သည်။ ထို့အတူ အဆိုပါရုပ်ရှင်နှင့် ဦးရွှေရိုး၊ ဒေါ်မိုးတို့၏ လူထုဖျော်ဖြေမှုကြားရှိ ဆက်နွယ်မှုကိုလည်း ရုပ်ရှင်မှတ်တမ်းနှင့် ခေတ်ပြိုင်စာနယ်ဇင်းများဖြင့် တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးသင့်သည်။

ဤဖြစ်ရပ်၏ ယဉ်ကျေးမှုတန်ဖိုးမှာ ရုပ်ရှင်နှင့် ပြဇာတ်တို့သည် သီးခြားကမ္ဘာများမဟုတ်ကြောင်း ပြသပေးခြင်းဖြစ်သည်။ မျက်နှာပြင်ပေါ်က ဇာတ်ကောင်များသည် လူထု၏ အဝတ်အစား၊ အမူအရာနှင့် ပွဲတော်ဖျော်ဖြေမှုများအပေါ် သက်ရောက်နိုင်ခဲ့ပြီး ရုပ်ရှင်သည် နေ့စဉ်လူမှုဘဝအတွင်း ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။

၈။ လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦး — မြန်မာ့ပြဇာတ်၏ အားကောင်းခဲ့သောကာလ

မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ပြဇာတ်နှင့် ရိုးရာဖျော်ဖြေရေးအနုပညာတို့သည် လူထု၏ ယဉ်ကျေးမှုဘဝတွင် အရေးပါသော နေရာတစ်ခုကို ဆက်လက်ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်။ ပြဇာတ်သည် လူထုအတွက် ဖျော်ဖြေရေးဖြစ်သကဲ့သို့ လူမှုရေး၊ နိုင်ငံရေးနှင့် လူ့ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများကို ဖော်ပြနိုင်သည့် အနုပညာတစ်ရပ်လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။

Ngwe Wut Hmuon Zan ၏ “Decline of Myanmar Modern Plays” သုတေသနစာတမ်းတွင် ၁၉၄၇ မှ ၁၉၅၄ ခုနှစ်ကာလကို ခေတ်သစ်ပြဇာတ်များ၏ ရွှေခေတ်အဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် စကားပြောရုပ်ရှင်နှင့် အခြားဖျော်ဖြေရေးပုံစံများ ပိုမိုများပြားလာခြင်းကြောင့် စင်မြင့်ပြဇာတ်၏ ပရိသတ်နှင့် စီးပွားရေးအခြေအနေများ ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြောင်းလည်း ဆွေးနွေးထားသည်။

ဤအချက်သည် ပြဇာတ်ကျဆင်းလာခြင်းကို နည်းပညာတစ်ခုတည်းဖြင့် ရှင်းပြ၍မရကြောင်း သတိပေးသည်။ ပရိသတ်၏ အားလပ်ချိန်၊ ရုပ်ရှင်ရုံများ၏ ပျံ့နှံ့မှု၊ ပြဇာတ်ရုံများ၏ လည်ပတ်စရိတ်၊ သရုပ်ဆောင်များ၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းအခြေအနေနှင့် လူမှုနိုင်ငံရေးအခြေအနေတို့သည်လည်း ပြဇာတ်၏ အနာဂတ်ကို သက်ရောက်စေခဲ့သည်။

၉။ ပြဇာတ်ရုံများ ပျောက်ကွယ်လာခြင်းနှင့် မှတ်ဉာဏ်အမွေအနှစ်

ပြဇာတ်ရုံတစ်ရုံသည် အဆောက်အအုံတစ်ခုသာ မဟုတ်ပါ။ စာရေးဆရာ၊ ဒါရိုက်တာ၊ သရုပ်ဆောင်၊ တေးဂီတပညာရှင်၊ ဝတ်စုံချုပ်လုပ်သူနှင့် ပရိသတ်တို့ တွေ့ဆုံရာ ယဉ်ကျေးမှုနေရာတစ်ခုဖြစ်သည်။

ရန်ကုန်မြို့ရှိ ပြဇာတ်ရုံများ၏ သမိုင်းကို လေ့လာရာတွင် Myaing Theatre ကဲ့သို့သော ပြဇာတ်ရုံများ၏ အခန်းကဏ္ဍကို သုတေသနစာတမ်းများတွင် တွေ့ရသည်။ သို့သော် ရုံတစ်ရုံစီ၏ တည်ဆောက်သည့်နှစ်၊ တည်နေရာ၊ အမည်ပြောင်းလဲမှုနှင့် ပိတ်သိမ်းသည့်အချိန်တို့ကို တိကျစွာဖော်ပြလိုပါက မြို့ပြမှတ်တမ်း၊ သတင်းစာဟောင်းနှင့် ဓာတ်ပုံမှတ်တမ်းများကို သီးခြားစစ်ဆေးသင့်သည်။

ပြဇာတ်ရုံတစ်ရုံ ပျောက်ကွယ်သွားခြင်းသည် စင်မြင့်တစ်ခု ပျောက်ဆုံးသွားခြင်းမျှသာ မဟုတ်ပါ။ ထိုနေရာတွင် ဖျော်ဖြေခဲ့သော လက်ရာများ၊ ပရိသတ်၏ မှတ်ဉာဏ်များ၊ အနုပညာရှင်များ၏ အတွေ့အကြုံများနှင့် ဒေသခံလူမှုဘဝ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်း ပျောက်ဆုံးသွားနိုင်သည်။

ထို့ကြောင့် ရှေးပြဇာတ်ရုံများကို လေ့လာမှတ်တမ်းတင်ခြင်း၊ ကျန်ရှိနေသည့် ဓာတ်ပုံနှင့် လက်ကမ်းစာစောင်များကို ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ အနုပညာရှင်ဟောင်းများ၏ အတွေ့အကြုံများကို အသံနှင့်ဗီဒီယိုဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ခြင်းတို့သည် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ထိန်းသိမ်းရေးအတွက် အရေးကြီးသည်။

၁၀။ ယနေ့ခေတ်တွင် ပြဇာတ်စာပေကို ဘယ်လိုထိန်းသိမ်းနိုင်မလဲ

ပြဇာတ်စာပေကို ထိန်းသိမ်းရန် စာအုပ်ဟောင်းများကို သိမ်းဆည်းထားရုံနှင့် မလုံလောက်ပါ။ စာပေသည် ဖတ်ရှုသူနှင့် ဖျော်ဖြေတင်ဆက်သူတို့ကြား ဆက်လက်အသက်ဝင်နေရန် လိုအပ်သည်။

ပထမဦးစွာ ရှေးပြဇာတ်စာမူများကို ဒစ်ဂျစ်တယ်ပုံစံဖြင့် ထိန်းသိမ်းသင့်သည်။ စာမူ၏ မူရင်းပုံရိပ်၊ စာသားဖတ်ရှုနိုင်သည့် ပုံစံ၊ စာရေးသူအမည်၊ ရေးသားသည့်ခေတ်နှင့် ရင်းမြစ်အချက်အလက်များကို တစ်ပါတည်း သိမ်းဆည်းထားပါက နောင်လာမည့် သုတေသီများအတွက် အထောက်အကူပြုမည်ဖြစ်သည်။

ဒုတိယအနေဖြင့် ပြဇာတ်စာပေကို ကျောင်းသားလူငယ်များထံ ရောက်ရှိစေရန် ဖတ်ကြားပွဲ၊ စာပေဆွေးနွေးပွဲနှင့် ပြဇာတ်တိုပြိုင်ပွဲများ ပြုလုပ်နိုင်သည်။ ရှေးပြဇာတ်တစ်ပုဒ်ကို ခေတ်သစ်ပရိသတ် နားလည်နိုင်သော စကားပြောပုံဖြင့် ပြန်လည်တင်ဆက်သည့်အခါ မူရင်းစာသား၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် သမိုင်းနောက်ခံကိုလည်း ရှင်းပြပေးသင့်သည်။

တတိယအနေဖြင့် ပြဇာတ်ကို ဒစ်ဂျစ်တယ်ပလက်ဖောင်းများနှင့် ချိတ်ဆက်နိုင်သည်။ ဥပမာ စာပေပြဇာတ်တစ်ပုဒ်ကို အသံဇာတ်လမ်းအဖြစ် ဖန်တီးခြင်း၊ ဇာတ်ကောင်များ၏ စကားပြောခန်းကို ဗီဒီယိုတိုအဖြစ် တင်ဆက်ခြင်းနှင့် ဇာတ်လမ်းနောက်ခံကို ရှင်းပြသည့် ပညာပေးအစီအစဉ်များ ပြုလုပ်ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။

သို့သော် အွန်လိုင်းပေါ်တွင် တင်ဆက်ခြင်းသည် မူရင်းစာမူကို အစားထိုးရန် မဟုတ်ပါ။ မူရင်းစာသားကို မှန်ကန်စွာ ကိုးကားခြင်း၊ ပြင်ဆင်ထားသည့်အပိုင်းများကို ရှင်းလင်းဖော်ပြခြင်းနှင့် စာရေးသူ၏ အမည်ကို ထိန်းသိမ်းခြင်းတို့ကိုလည်း အလေးထားရမည်။

နိဂုံး — ပြဇာတ်စာပေကို မေ့လျော့မခံသင့်ပါ

မြန်မာ့ပြဇာတ်စာပေသည် ရိုးရာဖျော်ဖြေမှုများ၊ ဂန္ထဝင်စာပေ၊ နန်းတွင်းအနုပညာ၊ ပုံနှိပ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ခေတ်သစ်စင်မြင့်ဖျော်ဖြေမှုတို့ ဆက်နွယ်ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည့် အနုပညာအမွေအနှစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဦးကြင်ဥနှင့် ဦးပုညတို့၏ ခေတ်မှစ၍ ကိုလိုနီခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦးအထိ ပြဇာတ်သည် လူထု၏ စာပေနှင့် ဖျော်ဖြေရေးဘဝတွင် အရေးပါသော နေရာတစ်ခုကို ရရှိခဲ့သည်။

ယနေ့ခေတ်တွင် စင်မြင့်ပြဇာတ်နှင့် ပြဇာတ်စာပေတို့ ရင်ဆိုင်နေရသည့် စိန်ခေါ်မှုများကို အသိအမှတ်ပြုရန် လိုအပ်သော်လည်း “ပျောက်ကွယ်သွားပြီ” ဟု အပြီးသတ်သတ်မှတ်ခြင်းထက် ဘယ်အပိုင်းများ ကျဆင်းလာသနည်း၊ ဘယ်လက်ရာများ ကျန်ရှိနေသေးသနည်း၊ ဘယ်လိုနည်းလမ်းများဖြင့် ပြန်လည်အသက်သွင်းနိုင်သနည်းဆိုသည်ကို လေ့လာခြင်းက ပိုမိုအကျိုးရှိသည်။

ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်တစ်ခုကို ထိန်းသိမ်းခြင်းသည် အတိတ်ကို လွမ်းဆွတ်ခြင်းတစ်ခုတည်း မဟုတ်ပါ။ ယနေ့လူငယ်များက ထိုအမွေအနှစ်ကို ဖတ်ရှုနားလည်နိုင်ရန်၊ ပြန်လည်ဖန်တီးနိုင်ရန်နှင့် နောင်မျိုးဆက်များထံ လက်ဆင့်ကမ်းနိုင်ရန် အခွင့်အလမ်းများ ဖန်တီးပေးခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။

ပြဇာတ်စာပေသည် စာအုပ်ထဲတွင်သာ တိတ်ဆိတ်စွာ ကျန်ရှိနေသင့်သော အတိတ်အမှတ်တရတစ်ခု မဟုတ်ပါ။ ဖတ်ရှုခံရခြင်း၊ ဆွေးနွေးခံရခြင်းနှင့် စင်မြင့်ပေါ်တွင် ပြန်လည်အသက်ဝင်လာခြင်းတို့မှတစ်ဆင့် ဆက်လက်ရှင်သန်နိုင်သော မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။

ကိုးကားရင်းမြစ်များ

1. Ngwe Wut Hmuon Zan, “Decline of Myanmar Modern Plays,” Journal of Myanmar Academy of Arts and Science, 2018.
   https://www.maas.edu.mm/Research/Admin/pdf/Vol.XVI%20No.7.pdf

2. Ngwe Wut Hmuon Zan, History of Myanmar Modern Play (Khit Pyazat) Since Second World War. MERAL.
   https://meral.edu.mm/records/10292

3. Myanmar Digital News, “တောမြိုင်စွန်းက လွမ်းအောင်ဖန်မှ ဆင်းသက်လာသော ဦးရွှေရိုး ဒေါ်မိုး,” 2019.
   https://mdn.gov.mm/my/tteaamiungcnk-lmaeaangphnm-chngsklaaseaa-uureriu-demiu

4. Jukka O. Miettinen, “The Twentieth Century – Asian Traditional Theatre & Dance: Myanmar.”
   https://disco.teak.fi/asia/the-twentieth-century-myanmar/

5. “Parsi theatrical networks in Southeast Asia: The contrary case of Burma,” Journal of Southeast Asian Studies, Cambridge University Press.
   https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/parsi-theatrical-networks-in-southeast-asia-the-contrary-case-of-burma/EFC96AF346223F3E25431F444A824C4A

သုတေသနမှတ်ချက်: မဏိကတ်၏ မူကွဲများ၊ “လူဘိုင်အိုစကုပ်” ဝေါဟာရ၏ မူလအစ၊ ရန်ကုန်ပြဇာတ်ရုံများ၏ တည်ဆောက်သည့်နှစ်နှင့် ပိတ်သိမ်းမှုဆိုင်ရာ အသေးစိတ်အချက်များကို မူရင်းစာမူ၊ ခေတ်ပြိုင်သတင်းစာနှင့် မော်ကွန်းတိုက်မှတ်တမ်းများဖြင့် ထပ်မံစစ်ဆေးသင့်သည်။