နေဝင်းခေတ် ပြည်သူပိုင်သိမ်းပွဲသမိုင်း | ၁၉၆၃–၁၉၆၄ မြန်မာ့စီးပွားရေး

 

နေဝင်းခေတ် ပြည်သူပိုင်သိမ်းပွဲကြီး — ပုဂ္ဂလိကစီးပွားရေးများ ပျောက်ကွယ်ခဲ့သည့် ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ

မြန်မာနိုင်ငံ၏ ခေတ်သစ်သမိုင်းကို ပြန်လည်လေ့လာကြည့်လျှင် ၁၉၆၂ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းကာလသည် နိုင်ငံရေးအုပ်ချုပ်မှုသာမက စီးပွားရေးစနစ်ပါ အကြီးအကျယ် ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည့် ကာလတစ်ခုဖြစ်သည်။

ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း ဦးဆောင်သည့် စစ်တပ်က ၁၉၆၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် အာဏာသိမ်းယူပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံကို “မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်” ဖြင့် တည်ဆောက်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ ထိုမူဝါဒ၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်းတစ်ခုမှာ ပုဂ္ဂလိကပိုင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကို နိုင်ငံတော်ပိုင်အဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်းဖြစ်သည်။

အစိုးရဘက်က ယင်းကို စီးပွားရေးအရင်းအမြစ်များကို ပြည်သူ့အကျိုးအတွက် စုစည်းစီမံခြင်းဟု ရှင်းပြခဲ့သော်လည်း လက်တွေ့တွင် ဘဏ်များ၊ စက်ရုံများ၊ ကုန်သွယ်ရေးလုပ်ငန်းများနှင့် ဆိုင်ခန်းများအပါအဝင် ပုဂ္ဂလိကစီးပွားရေးကဏ္ဍတစ်ခုလုံးအပေါ် နိုင်ငံတော်၏ ထိန်းချုပ်မှု တိုးချဲ့လာခဲ့သည်။

ထိုအပြောင်းအလဲများ၏ နောက်ဆက်တွဲအဖြစ် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များ၊ ဆိုင်ပိုင်ရှင်များနှင့် သာမန်ပြည်သူများ၏ ပိုင်ဆိုင်မှု၊ ငွေကြေးနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှုများအပေါ် ကြီးမားသော သက်ရောက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။

၁။ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်နှင့် ပုဂ္ဂလိကစီးပွားရေးအပေါ် ထိန်းချုပ်မှု

၁၉၆၂ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက် တော်လှန်ရေးကောင်စီသည် ၁၉၆၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် “မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်” ကို ကြေညာခဲ့သည်။

ထိုစနစ်အရ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကို နိုင်ငံတော်က ဦးဆောင်ထိန်းချုပ်ပြီး အရေးပါသော ထုတ်လုပ်မှု၊ ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေးလုပ်ငန်းများကို အစိုးရလက်အောက်သို့ ရောက်ရှိစေရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

အာဏာပိုင်များ၏ အမြင်အရ ပုဂ္ဂလိကအရင်းရှင်စနစ်သည် လူမှုမညီမျှမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး စီးပွားရေးအရင်းအမြစ်များကို လူနည်းစုကသာ ထိန်းချုပ်ထားသည့် စနစ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် နိုင်ငံတော်က စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကို ထိန်းချုပ်ခြင်းဖြင့် လူမှုတန်းတူညီမျှမှုကို တည်ဆောက်နိုင်မည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။

သို့သော် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကို နိုင်ငံပိုင်ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် လုပ်ငန်းများကို ထိရောက်စွာ လည်ပတ်နိုင်ခြင်းတို့သည် မတူညီသော ကိစ္စရပ်များဖြစ်သည်။ လုပ်ငန်းတစ်ခုကို သိမ်းယူနိုင်ခြင်းသည် ထိုလုပ်ငန်းကို အောင်မြင်စွာ စီမံခန့်ခွဲနိုင်မည်ဟု အာမခံချက်မရှိပေ။

၂။ ၁၉၆၃ ခုနှစ် — ဘဏ်များနှင့် အဓိကစီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ သိမ်းယူခြင်း

ပြည်သူပိုင်ပြုလုပ်ရေးလုပ်ငန်းစဉ်သည် ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ပိုမိုအရှိန်မြင့်လာခဲ့သည်။

ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များကို နိုင်ငံပိုင်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဥပဒေဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းများအရ ထိုအရေးယူမှုကြောင့် ပြည်တွင်းပိုင်ဘဏ် ၁၀ ခုနှင့် နိုင်ငံခြားပိုင်ဘဏ် ၁၄ ခု၊ စုစုပေါင်း ဘဏ် ၂၄ ခု ထိခိုက်ခဲ့သည်။

ဘဏ်များကို နိုင်ငံတော်တစ်ခုတည်းကသာ ဘဏ်လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ခွင့်ရှိစေရန် ပြောင်းလဲခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ထို့နောက် ရေနံ၊ သတ္တုတွင်း၊ သစ်တောနှင့် အခြားအဓိကစီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကိုလည်း နိုင်ငံပိုင်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဘီအိုစီ (Burma Oil Company) နှင့် ဆက်စပ်သည့် ရေနံလုပ်ငန်းများ၊ အင်္ဂလို-ဘားမား သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းများနှင့် အခြားစက်မှုလုပ်ငန်းများလည်း ထိုပြောင်းလဲမှုများအတွင်း ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။

ထို့အပြင် တပ်မတော်နှင့် ဆက်စပ်နေသော စီးပွားရေးအဖွဲ့အစည်းများဖြစ်သည့် DSI နှင့် BEDC တို့၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကိုလည်း ၁၉၆၃ ခုနှစ်အတွင်း နိုင်ငံပိုင်ပြုလုပ်ခဲ့ကြောင်း သုတေသနမှတ်တမ်းများတွင် ဖော်ပြထားသည်။

ထိုအချိန်က မြန်မာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများအနက် အရေးပါသည့် ကဏ္ဍများစွာသည် အစိုးရလက်အောက်သို့ တစ်ဆင့်ပြီးတစ်ဆင့် ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။

၃။ ဆိုင်ခန်းများနှင့် ကုန်သွယ်ရေးလုပ်ငန်းများ ပြည်သူပိုင်ဖြစ်လာခြင်း

၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် စက်မှုလုပ်ငန်းနှင့် ဘဏ်လုပ်ငန်းများကို နိုင်ငံပိုင်ပြုလုပ်ခဲ့ပြီးနောက် ကုန်သွယ်ရေးကဏ္ဍကိုပါ ထိန်းချုပ်လာခဲ့သည်။

၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် လက်လီ၊ လက်ကားဆိုင်များနှင့် ကုန်ပစ္စည်းဖြန့်ဖြူးရေးလုပ်ငန်းများကို နိုင်ငံပိုင်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သုတေသနမှတ်တမ်းတစ်ခုအရ ထိုလုပ်ငန်းစဉ်တွင် ကုန်သွယ်ရေးဆိုင်ပေါင်း ၁၂,၀၀၀ ကျော် ပါဝင်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် “ပြည်သူ့ဆိုင်များ” အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

ဤအပြောင်းအလဲသည် ဆိုင်ကြီးများနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းကြီးများကိုသာ သက်ရောက်ခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပေ။ နေ့စဉ်စားဝတ်နေရေးအတွက် ဆိုင်ငယ်လေးများ ဖွင့်လှစ်ရောင်းချနေသူများအထိ သက်ရောက်ခဲ့သည်။

နှစ်ပေါင်းများစွာ ကိုယ်တိုင်ကြိုးစားတည်ဆောက်ထားသည့် ဆိုင်တစ်ဆိုင်၊ ကုန်ပစ္စည်းသိုလှောင်ထားသည့် ဂိုဒေါင်တစ်ခု၊ မိသားစုစားဝတ်နေရေးအတွက် အသုံးပြုနေသည့် လုပ်ငန်းတစ်ခုသည် နိုင်ငံတော်၏ မူဝါဒပြောင်းလဲမှုကြောင့် ပိုင်ဆိုင်မှုအခြေအနေ ပြောင်းလဲသွားနိုင်ခဲ့သည်။

အချို့လုပ်ငန်းများတွင် ယခင်ပိုင်ရှင်များကို ဆက်လက်စီမံခန့်ခွဲသူအဖြစ် ထားရှိခဲ့သော်လည်း အခြားလုပ်ငန်းများတွင် ပိုင်ဆိုင်မှုနှင့် စီမံခန့်ခွဲခွင့်များကို အစိုးရက လွှဲပြောင်းယူခဲ့သည်။

ထို့ကြောင့် ပြည်သူပိုင်သိမ်းမှုကို လုပ်ငန်းအမျိုးအစားအားလုံးအပေါ် တစ်ပုံစံတည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်ဟု မယူဆသင့်ပေ။ သို့သော် ပုဂ္ဂလိကကဏ္ဍ၏ လွတ်လပ်စွာ စီးပွားရေးလုပ်ကိုင်နိုင်မှုမှာ သိသိသာသာ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။

၄။ ပိုင်ဆိုင်မှုဆုံးရှုံးခဲ့ရသူများ၏ ဘဝများ

စီးပွားရေးမူဝါဒတစ်ခုကို သမိုင်းအရ လေ့လာသည့်အခါ စာရင်းဇယားများ၊ ဥပဒေများနှင့် အစိုးရကြေညာချက်များကိုသာ ကြည့်၍ မလုံလောက်ပေ။

ထိုမူဝါဒကြောင့် လူတစ်ဦးချင်းစီ၏ ဘဝတွင် မည်သို့သော အပြောင်းအလဲများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ကိုပါ လေ့လာဖို့ လိုအပ်သည်။

ဥပမာအားဖြင့် မိသားစုတစ်စုသည် မျိုးဆက်ပေါင်းများစွာ ကြိုးစားတည်ဆောက်လာခဲ့သော ကုန်စုံဆိုင်တစ်ဆိုင်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်ဆိုပါစို့။ ထိုဆိုင်သည် ဝင်ငွေရရှိရာနေရာသာမက မိသားစု၏ အနာဂတ်၊ သားသမီးများ၏ ပညာရေးနှင့် နေထိုင်စားသောက်မှုတို့အတွက် အခြေခံအရင်းအမြစ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။

ထိုဆိုင်ကို နိုင်ငံပိုင်ပြုလုပ်လိုက်သည့်အခါ ပိုင်ရှင်တစ်ဦးတည်းသာ ဆုံးရှုံးမှုကို ခံစားရသည်မဟုတ်ဘဲ ထိုလုပ်ငန်းနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြုနေသူများ၊ ဝန်ထမ်းများ၊ မိသားစုဝင်များနှင့် ဆက်စပ်လုပ်ကိုင်နေသူများအထိ သက်ရောက်နိုင်သည်။

ပြည်သူပိုင်သိမ်းမှုကြောင့် လုပ်ငန်းရှင်များ အားလုံး အတိအကျ မည်မျှဆုံးရှုံးခဲ့သည်၊ မည်မျှလျော်ကြေးရရှိခဲ့သည်ဆိုသည့် စာရင်းအချက်အလက်များကို သီးခြားမှတ်တမ်းများဖြင့် လေ့လာရန် လိုအပ်သည်။

သို့သော် ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဆိုင်မှုများကို နိုင်ငံတော်က အကျယ်အဝန်းကြီးမားစွာ လွှဲပြောင်းယူခဲ့ခြင်းသည် ထိုခေတ်က လူမှုစီးပွားဘဝကို အလွန်ပြောင်းလဲစေခဲ့သည့် ဖြစ်ရပ်တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းမှတ်တမ်းများက ပြသနေသည်။

၅။ ၁၉၆၄ ခုနှစ် ငွေစက္ကူဖျက်သိမ်းမှု — ပြည်သူများ၏ စုဆောင်းငွေအပေါ် ရိုက်ခတ်မှု

ပြည်သူပိုင်သိမ်းမှုများနှင့်အတူ လူထုအတွက် အကြီးမားဆုံး စီးပွားရေးထိခိုက်မှုများထဲမှ တစ်ခုမှာ ၁၉၆၄ ခုနှစ် ငွေစက္ကူဖျက်သိမ်းမှုဖြစ်သည်။

၁၉၆၄ ခုနှစ် မေလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အစိုးရက ၅၀ ကျပ်တန်နှင့် ၁၀၀ ကျပ်တန် ငွေစက္ကူများကို တရားဝင်သုံးစွဲခွင့်မရှိတော့ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။

အစိုးရဘက်က ယင်းလုပ်ဆောင်ချက်ကို မှောင်ခိုဈေးကွက်နှင့် မတရားရရှိထားသော ငွေကြေးများကို ထိန်းချုပ်ရန် ရည်ရွယ်သည်ဟု ရှင်းပြခဲ့သည်။

သို့သော် လက်တွေ့တွင် ထိုငွေစက္ကူများကို စုဆောင်းထားသူများ၊ လုပ်ငန်းလည်ပတ်ရန် အသုံးပြုနေသူများနှင့် ငွေသားအဖြစ် သိမ်းဆည်းထားသူများအတွက် ကြီးမားသော အခက်အခဲ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။

ငွေလဲလှယ်ခွင့်ကို အချိန်ကန့်သတ်ထားခြင်းနှင့် လဲလှယ်နိုင်သည့် ပမာဏအပေါ် ကန့်သတ်ချက်များကြောင့် ပြည်သူအများအပြား ထိခိုက်ခဲ့ကြသည်။

ဤဖြစ်ရပ်သည် ငွေကြေးစနစ်အပေါ် ပြည်သူတို့၏ ယုံကြည်မှုကို ထိခိုက်စေခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်း ၁၉၈၅ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၈၇ ခုနှစ်တို့တွင်လည်း ငွေစက္ကူဖျက်သိမ်းမှုများ ထပ်မံဖြစ်ပွားခဲ့သည်။

ထိုအကြောင်းကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ငွေကြေးသမိုင်းတွင် ၁၉၆၄ ခုနှစ် ငွေစက္ကူဖျက်သိမ်းမှုသည် မေ့ထား၍မရသော အရေးပါသည့် ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

၆။ ကုန်ပစ္စည်းရှားပါးမှုနှင့် မှောင်ခိုဈေးကွက် ပေါ်ပေါက်လာခြင်း

စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကို နိုင်ငံတော်က ထိန်းချုပ်လာပြီးနောက် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ကုန်ပစ္စည်းဖြန့်ဖြူးရေးစနစ်သည်လည်း ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။

ပုဂ္ဂလိကလုပ်ငန်းရှင်များ၏ လွတ်လပ်စွာ တင်သွင်းရောင်းချနိုင်မှုကို ကန့်သတ်လိုက်သည့်အခါ ကုန်ပစ္စည်းများကို အစိုးရသတ်မှတ်ထားသည့် လမ်းကြောင်းများမှတစ်ဆင့် ဖြန့်ဖြူးရောင်းချရသည့် စနစ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။

သို့သော် အစိုးရက စီမံခန့်ခွဲသော ဖြန့်ဖြူးရေးစနစ်သည် လူထု၏ လိုအပ်ချက်အားလုံးကို အချိန်မီ ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိပေ။

ထို့ကြောင့် ကုန်ပစ္စည်းရှားပါးမှု၊ တန်းစီဝယ်ယူရမှုနှင့် တရားမဝင်ဈေးကွက်များ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။

Andrew Selth ၏ စီးပွားရေးသမိုင်းဆိုင်ရာ လေ့လာချက်တွင်လည်း မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်ခေတ်အတွင်း တရားဝင်စီးပွားရေးစနစ်၏ အားနည်းချက်များကြောင့် မှောင်ခိုနှင့် အလွတ်သဘော ကုန်သွယ်ရေးကဏ္ဍ ကြီးထွားလာခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။

စီးပွားရေးကို ဗဟိုမှ အလွန်အကျွံ ထိန်းချုပ်ခြင်းသည် ကုန်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်မှု၊ ဖြန့်ဖြူးမှုနှင့် ဈေးကွက်လိုအပ်ချက်တို့ကြား မညီမျှမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ကြောင်း ဤဖြစ်စဉ်က ပြသနေသည်။

၇။ ၁၉၆၇ ခုနှစ် တရုတ်ဆန့်ကျင်ရေး အဓိကရုဏ်း

၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ တရုတ်ဆန့်ကျင်ရေး အဓိကရုဏ်းတစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။

သမိုင်းသုတေသနစာတမ်းများအရ ထိုဖြစ်ရပ်သည် ၁၉၆၇ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် အကြီးအကျယ် ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေး၏ သက်ရောက်မှု၊ ကျောင်းများတွင် မော်စီတုန်းတံဆိပ်များ တပ်ဆင်ခြင်းနှင့် မြန်မာအစိုးရ၏ တားမြစ်ချက်တို့မှ စတင်ခဲ့သည့် တင်းမာမှုများနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။

ထိုအချိန်က မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံကြား ဆက်ဆံရေးမှာလည်း အလွန်တင်းမာလာခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မြို့ရှိ တရုတ်အသိုင်းအဝိုင်းအပေါ် အကြမ်းဖက်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး သံရုံးကိုပါ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သည့် ဖြစ်ရပ်များ ရှိခဲ့သည်။

ဤဖြစ်ရပ်သည် စီးပွားရေးအကျပ်အတည်းတစ်ခုတည်းကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းမဟုတ်ဘဲ ပြည်တွင်းနိုင်ငံရေး၊ လူမျိုးရေးတင်းမာမှုနှင့် နိုင်ငံတကာနိုင်ငံရေးတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ရှုပ်ထွေးသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။

ထို့ကြောင့် ဆန်ရှားပါးမှုနှင့် တရုတ်ဆန့်ကျင်ရေး အဓိကရုဏ်းကို အကြောင်းရင်းတစ်ခုတည်းအဖြစ် တိုက်ရိုက်ချိတ်ဆက်ဖော်ပြခြင်းထက် ဖြစ်ရပ်တစ်ခုစီ၏ သမိုင်းနောက်ခံကို သီးခြားလေ့လာသင့်သည်။

၈။ ပြည်သူပိုင်သိမ်းမှု၏ ရေရှည်သက်ရောက်မှု

မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်အောက်တွင် ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဆိုင်မှုများကို နိုင်ငံပိုင်ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းသည် အချိန်တိုအတွင်း စီးပွားရေးပိုင်ဆိုင်မှုဖွဲ့စည်းပုံကို ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။

သို့သော် ရေရှည်တွင် စီးပွားရေးစီမံခန့်ခွဲမှု၊ ထုတ်လုပ်မှု၊ နိုင်ငံခြားကုန်သွယ်ရေးနှင့် ပုဂ္ဂလိကရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတို့အပေါ် ဆိုးကျိုးများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။

World Bank ၏ မြန်မာ့စီးပွားရေးဆိုင်ရာ လေ့လာချက်တွင်လည်း နိုင်ငံတော်က စီးပွားရေးကဏ္ဍအများစုကို ထိန်းချုပ်လာခဲ့ခြင်း၊ ပုဂ္ဂလိကလုပ်ငန်းများအပေါ် ကန့်သတ်ချက်များ တိုးလာခြင်းနှင့် အရင်းအနှီး၊ နိုင်ငံခြားငွေ၊ သွင်းကုန်ပစ္စည်းများ ရရှိနိုင်မှုကို ဗဟိုမှ စီမံလာခြင်းတို့ကို ဖော်ပြထားသည်။

၁၉၆၂ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းကာလသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးသမိုင်းတွင် အရေးပါသော အလှည့်အပြောင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပြီး နောက်ဆယ်စုနှစ်များအထိ သက်ရောက်မှုများ ကျန်ရှိခဲ့သည်။

၉။ သမိုင်းကို ပြန်လည်လေ့လာခြင်း၏ အရေးပါမှု

ပြည်သူပိုင်သိမ်းပွဲကြီး၏ သမိုင်းကို လေ့လာခြင်းသည် အတိတ်က စီးပွားရေးမူဝါဒတစ်ခုကိုသာ ပြန်လည်သိရှိခြင်း မဟုတ်ပါ။

ပိုင်ဆိုင်မှုအခွင့်အရေး၊ ဥပဒေစိုးမိုးမှု၊ အစိုးရအာဏာ၏ အကန့်အသတ်၊ စီးပွားရေးလွတ်လပ်ခွင့်နှင့် ပြည်သူတစ်ဦးချင်းစီ၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းခွင့်တို့ ဘယ်လောက်အရေးကြီးကြောင်းကိုလည်း ပြန်လည်စဉ်းစားစေသည်။

နိုင်ငံတော်က စီးပွားရေးကို စီမံခန့်ခွဲခြင်းသည် မူဝါဒတစ်ခုအဖြစ် ဆောင်ရွက်နိုင်သော်လည်း ထိုလုပ်ငန်းစဉ်တွင် လူတစ်ဦးချင်းစီ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုအခွင့်အရေး၊ တရားမျှတမှုနှင့် လျော်ကြေးဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးများကို လျစ်လျူရှု၍ မရပေ။

အတိတ်က ဖြစ်ရပ်များကို လေ့လာရာတွင် အစိုးရ၏ တရားဝင်မှတ်တမ်းများ၊ ဥပဒေများ၊ သုတေသနစာတမ်းများနှင့် ထိုခေတ်က ပြည်သူများ၏ ကိုယ်တွေ့မှတ်တမ်းများကို နှိုင်းယှဉ်ဖတ်ရှုသင့်သည်။

အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် သမိုင်းဆိုသည်မှာ အာဏာရှိသူများ ရေးသားထားသည့် မှတ်တမ်းများသာ မဟုတ်ဘဲ ထိုခေတ်ကာလအတွင်း အသက်ရှင်နေထိုင်ခဲ့ကြသူများ၏ အတွေ့အကြုံများလည်း ဖြစ်သောကြောင့်ပင်။

၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များက ပြည်သူပိုင်သိမ်းမှုသမိုင်းသည် ယနေ့ခေတ်လူငယ်များအတွက် အတိတ်ကို သိရှိစေသည့် မှတ်တမ်းတစ်ခုသာမက ပိုင်ဆိုင်မှုအခွင့်အရေး၊ စီးပွားရေးလွတ်လပ်ခွင့်နှင့် အာဏာကို တာဝန်ယူမှုရှိစွာ အသုံးပြုရန် လိုအပ်ကြောင်း သင်ခန်းစာပေးနေသည့် သမိုင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။

---

ကိုးကားရင်းမြစ်များ

၁။ The Banking Enterprise Nationalization Law, 1963 — အမေရိကန် Library of Congress မှတ်တမ်း။
https://tile.loc.gov/storage-services/service/ll/llglrdppub/2019670905/2019670905.pdf

၂။ Andrew Selth, “Trade in the Shadows: Burma’s Unofficial Economy under Military Socialism 1962–1988.”
https://blogs.griffith.edu.au/asiainsights/trade-in-the-shadows-burmas-unofficial-economy-under-military-socialism-1962-1988/

၃။ The Burmese Way to Socialism, Allen Fenichel and Azfar Khan, 1981.
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/0305750X81900437

၄။ Hongwei Fan, “The 1967 Anti-Chinese Riots in Burma and Sino–Burmese Relations,” Journal of Southeast Asian Studies, 2012.
https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/abs/1967-antichinese-riots-in-burma-and-sinoburmese-relations/32233393B60BBE02A8AFB7AD92EEFC8A

၅။ The Irrawaddy, “The Day Myanmar Experienced the Socialist Era’s First Demonetization,” 17 May 2020.
https://www.irrawaddy.com/specials/on-this-day/day-myanmar-experienced-socialist-eras-first-demonetization.html

၆။ Ian Brown, Burma’s Economy in the Twentieth Century, Cambridge University Press.